ಜೀವನಾಂಶ ಪಾವತಿಸದ ಪತಿಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಅನಿವಾರ್ಯ : ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು

ಬೆಂಗಳೂರು: ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಕಲಹಗಳ ನಂತರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ವಿಧಿಸುವ ಜೀವನಾಂಶ (Maintenance) ಕೇವಲ ಆದೇಶವಲ್ಲ, ಅದು ಪತಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಪತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಧನ ವಾರಂಟ್ (Arrest Warrant) ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ (Karnataka High Court) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆಯಲು ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಭರವಸೆಯ ಬೆಳಕಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ
ಈ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ಮೂಲವು ಮಂಗಳೂರಿನ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಶೈಲೇಶ್ ಮತ್ತು ನಿಶಾ ಅವರ ನಡುವಿನ ವಿವಾದದಲ್ಲಿದೆ. ದಂಪತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಮನಸ್ತಾಪದ ನಂತರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಗನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಜೀವನಾಂಶ ಕೋರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮೊರೆ ಹೋಗಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು (Family Court), ಪತಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮಾಸಿಕ 1.80 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಂದ 2.80 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಈ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ದೇಶನವಿದ್ದರೂ ಪತಿಯು ನಿಗದಿತ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ವಿಳಂಬ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಬಾಕಿ ಇರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಜೀವನಾಂಶವನ್ನು ಪಾವತಿಸದ ಕಾರಣ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಧನ ವಾರಂಟ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತ್ತು. ಈ ಬಂಧನ ವಾರಂಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಾಂಶದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿ ಪತಿಯು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ
ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಪೀಠವು ಈ ಅರ್ಜಿಯ ಸಮಗ್ರ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಪತಿಯ ವಾದಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡುವಂತೆ ಒಮ್ಮೆ ಆದೇಶಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪಾಲಿಸುವುದು ಪತಿಯ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಳಂಬ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಬಂಧನ ವಾರಂಟ್ ಜಾರಿ ಮಾಡುವುದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಪರಿಚ್ಛೇದ 21 (Article 21) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಆದರೆ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಪರಿಚ್ಛೇದದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ (CrPC) ಸೆಕ್ಷನ್ 125(3) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನಾಂಶ ಪಾವತಿಸದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ಪೀಠವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ
ಈ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಮಗುವಿನ ಶಿಕ್ಷಣ (Education), ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ತಂದೆಯ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲರಾಗಿರುವ ಪತಿಯು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಗುವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು ತಂದೆಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಿಧಿಸಿದ್ದ ಜೀವನಾಂಶದ ಮೊತ್ತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪತಿಯ ವಾದವನ್ನೂ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಜೀವನಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಘನತೆಯ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೊರಡಿಸಿದ ಬಂಧನ ವಾರಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ದೋಷವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.

CrPC 125(3) ರ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಜಾರಿಯ ಕ್ರಮ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪತಿಯು ಜೀವನಾಂಶ ನೀಡಲು ವಿಳಂಬ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದಂಡ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 125(3) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಾರಂಟ್ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಜೀವನಾಂಶ ಬಾಕಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಸಹ ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲು ಅಥವಾ ಬಾಕಿ ಹಣ ವಸೂಲಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಈ ತೀರ್ಪು ಅಂತಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಬಲ ನೀಡಿದೆ.

ಈ ತೀರ್ಪಿನಿಂದಾಗಿ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನಾಂಶದ ಬಾಕಿ ವಸೂಲಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವೇಗಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಜೀವನಾಂಶವನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ಆದೇಶ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವವರಿಗೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಿದೆ. ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಪು ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಲಿದೆ.