ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ದಂತಕಥೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಅಪರೂಪದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ರಘು ರೈ ಅವರು ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾರಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ (Cancer) ರೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ 83 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ರಘು ರೈ ಅವರ ನಿಧನದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ಒಂದು ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಂತಾಗಿದೆ. ಅವರ ನಿಧನದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ದೆಹಲಿಯ ಅವರ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಸೂರದ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಪ್ರಖರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಇಂದು ಸದಾಕಾಲಕ್ಕೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿವೆ.
1942 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 18 ರಂದು ಅವಿಭಜಿತ ಭಾರತದ ಝಾಂಗ್ನಲ್ಲಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿದೆ) ಜನಿಸಿದ ರಘು ರೈ ಅವರು ಭಾರತದ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಮುಖವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಓದಿದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಣ್ಣ ಎಸ್ ಪಾಲ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದ ಅವರು ದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಫ್ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ನಂತರ ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಫೋಟೋ ಎಡಿಟರ್ ಆಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಸುದ್ದಿಯ ಭಾಗವಾಗಿರದೆ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದವು.
ರಘು ರೈ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಭೋಪಾಲ್ ಅನಿಲ ದುರಂತದ ಆ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕ ಚಿತ್ರಗಳು. 1984 ರ ಆ ಕರಾಳ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದುರಂತದ ನಂತರ ರೈ ಅವರು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸಿದ್ದವು. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಹೂತುಹೋಗಿದ್ದ ಮಗುವಿನ ಆ ಒಂದು ಕಣ್ಣಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪರಮಾವಧಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಪೀಡಿತರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾದವು. ಅವರು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ಮಾನವೀಯ ಸ್ಪರ್ಶದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ರಘು ರೈ ಅವರು ಕೇವಲ ಬಟನ್ ಒತ್ತುವ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯುವ ಮುನ್ನ ಆ ಕ್ಷಣದ ನೋವು ಮತ್ತು ನಲಿವಿನೊಂದಿಗೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಡವರ ಕಣ್ಣೀರು ಬೀದಿಯ ನಾಯಿಗಳ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮುಖವಾಡ ಕಳಚಿದ ಕ್ಷಣಗಳು ಅವರ ಕ್ಯಾಮೆರಾದಲ್ಲಿ ಅಮರವಾಗಿದ್ದವು. ಅವರ ನಿಧನವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿರ್ಗಮನವಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಹತ್ತಿರ ಹೋದಾಗ ಜನರು ನಟಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ರಘು ರೈ ಅವರು ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದರು. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಫೋಟೋ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾದ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಫೋಟೋಸ್ ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯೂ ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಅನೇಕ ಸಂಕಲನಗಳು ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು ಅವು ಇಂದಿಗೂ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಕಲಿಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಂತಿವೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಧೂಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಗದ್ದಲವನ್ನು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಲ್ಲ ಅದು ಆತ್ಮದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ : ಚಿಯಾ ಬೀಜಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳು
ಅವರ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಗಣ್ಯರು ತೀವ್ರ ಕಂಬನಿ ಮಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ರಘು ರೈ ಅವರ ಮಸೂರವು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅನೇಕರು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬೆಳೆಸಿದ ಅನೇಕ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಇಂದು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಾವು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತುಂಬಲಾರದ ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಉಳಿಸಿ ಹೋಗಿರುವ ದೃಶ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮುಂದಿನ ನೂರಾರು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ದೃಶ್ಯ ಸಂವಹನದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ರೈ ಅವರ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಿದೆ. ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಂದರೆ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ದಾರಿ ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅವರ ಕ್ಯಾಮೆರಾಕ್ಕೆ ಇತ್ತು. ರಘು ರೈ ಅವರ ದೈಹಿಕ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದರೂ ಅವರು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಸಾವಿರಾರು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಸದಾಕಾಲ ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿಸಲಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ಇಡೀ ದೇಶವು ಕೃತಜ್ಞತಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ವಿದಾಯವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ.
