ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಭರವಸೆಯ ಕಿರಣವೊಂದನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದೆ. ಇನ್-ವಿಟ್ರೋ ಫರ್ಟಿಲೈಸೇಶನ್ (IVF) ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪತಿಯ ವಯೋಮಿತಿಯನ್ನು ನೆಪ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪತ್ನಿಯ ತಾಯ್ತನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ನೆರವು ಪಡೆದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Assisted Reproductive Technology – ART) ಕಾಯ್ದೆ 2021ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯು ಅಗತ್ಯ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಕೇವಲ ಪತಿಯ ವಯಸ್ಸು ನಿಗದಿತ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಈ ಪ್ರಕರಣವು 2014 ರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ತವಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಂಪತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವಿನ ಮೂಲಕ ಮಗು ಪಡೆಯಲು ಈ ದಂಪತಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಆರ್ಟ್ (ART) ಬ್ಯಾಂಕ್ನಿಂದ ವೀರ್ಯಾಣು ಮತ್ತು ಅಂಡಾಣು ಪಡೆದು ಐವಿಎಫ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಗರಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿ 55 ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು. ದಂಪತಿಯ ಪತಿಯ ವಯಸ್ಸು 57 ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಪತ್ನಿಯ ವಯಸ್ಸು 49 ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಗರಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿ 50 ವರ್ಷಗಳ ಒಳಗೆ ಆಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ ತಾನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಹಳಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ದಂಪತಿ ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಈ ವಿಷಯವಾಗಿ ದಂಪತಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದರು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅವರಿದ್ದ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು. ಐವಿಎಫ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ಜನನದ ದೈಹಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪತಿಯ ಪಾತ್ರವು ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮಹಿಳೆಯೇ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಹೊರುವ ಗರ್ಭಧಾರಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. “ಮಹಿಳೆಗೆ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಸಂಗಾತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಮಗುವಿನ ಜನನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದೈಹಿಕ ಪಾತ್ರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೇ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಧರಿಸಲು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಹಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ” ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಜೂನ್ 24 ರ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಕಾಯ್ದೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಪಿನ ಆಶಯ
ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ‘ರೋಗಿ’ (Patient) ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದೆ. ಆರ್ಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ‘ರೋಗಿ’ ಎಂಬ ಪದವು ಯಾವುದೇ ಲಿಂಗಭೇದವಿಲ್ಲದೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಬಂದು ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೇಳಿದರೂ, ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಐವಿಎಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕ್ಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ದಂಪತಿಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಲು ಬಂದಾಗ, ಕೇವಲ ಪತಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಆರ್ಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ವಯೋಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವುದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಎಂಬುದು ನಿಜವಾದರೂ, ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಾಗ ಅದು ಯಾರಿಗೂ ಅನ್ಯಾಯ ಎಸಗಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದೆ. ಪತಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅರ್ಹಳಾದ ಪತ್ನಿ ತಾಯ್ತನದಿಂದ ವಂಚಿತಳಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ತಿರುಳಾಗಿದೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ದಂಪತಿಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಐವಿಎಫ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ
ಈ ತೀರ್ಪು ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಾಯ್ತನದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ದೊರೆತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜಯವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ಸಂಕೋಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಹೊಸ ಆಶಾಕಿರಣವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರ ನಡುವಿನ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವರ ಆಶಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವೈವಾಹಿಕ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ದಂಪತಿಗಳು ಐವಿಎಫ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಯೋಮಿತಿಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಲಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಬಹಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ.
ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಲಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಧನಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿವೆ. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯ ಫಲವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವು ಮುಖ್ಯವೇ ಹೊರತು, ದಂಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾನದಂಡವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಈಗ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಭೀತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಅರ್ಹರಾದ ದಂಪತಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಇದು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಆರ್ಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಪು ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು.
ತೀರ್ಪಿನ ಮಹತ್ವ
ಈ ತೀರ್ಪು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಲಿದೆ. ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣವೇ ಹೊರತು, ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ತಾಯ್ತನವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ದಂಪತಿಗಳ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಕನಸಿಗೆ ಬಲ ತುಂಬುವ ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಆರ್ಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾನೂನುಗಳೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ದಂಪತಿಗಳ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಶಾವಾದವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸಾಕ್ಷಿ.
ದಂಪತಿಗಳು ಈಗ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಂಪತಿಯ ಗೆಲುವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದೆ ನರಳುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಲಭಿಸಿರುವ ಒಂದು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಿನ ಗೆಲುವು. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ತಾಯ್ತನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಇಂತಹ ತೀರ್ಪುಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಸಮಾಜದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೇಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
ದಂಪತಿಗಳ ವಕೀಲರು ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕರಣದ ಅರ್ಜಿದಾರರು ತೀರ್ಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅತೀವ ಸಂತೋಷ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು, ತಮಗೆ ತಾಯ್ತನದ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕೇವಲ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಚಣೆಯಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಸುಗಮವಾಗಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ ಮತ್ತು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.
