ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 11ರ ಭಾನುವಾರದಿಂದ ಶರನ್ನವರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮ ಶುರುವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20ರ ವಿಜಯದಶಮಿಯವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಜರುಗಲಿವೆ. ಈ ಒಂಬತ್ತು ಪವಿತ್ರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶವು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಅನೇಕ ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳ ತವರೂರಾಗಿದ್ದು, ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟಗಳು ದೂರಾಗಿ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ನೆರವೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಆಳವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಈ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಒಂಬತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪವಾಡಸದೃಶ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕುರಿತು ತಿಳಿಯೋಣ.
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕತ್ರಾ ಬಳಿಯ ತ್ರಿಕೂಟ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ವೈಷ್ಣೋ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು ಮಾತೃ ದೇವತೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯದ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಯಾತ್ರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕತ್ರಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 12 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೋಚಕ ದಂತಕಥೆಯಿದೆ. ಮಾತಾ ವೈಷ್ಣವಿಯ ದೈವಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಕಂಡು ಮರುಳಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಭೈರವನಾಥನು ಆಕೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಾಗ, ಅವನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇವಿ ತ್ರಿಕೂಟ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಭೈರವನಾಥನು ಗುಹೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ದೇವಿ ಮಹಾಕಾಳಿಯ ರೂಪ ತಾಳಿ ಅವನ ಶಿರವನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದಳು. ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಭೈರವನಾಥನು ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದಾಗ, ದೇವಿ ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಒಂದು ವರವನ್ನು ನೀಡಿದಳು. ಅದರಂತೆ, ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಭೈರವನಾಥನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡದ ಹೊರತು ಯಾವುದೇ ಭಕ್ತನ ಯಾತ್ರೆಯು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾಂಗ್ರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾ ಜ್ವಾಲಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು ದೇಶದ 51 ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ, ಬಂಡೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದು ವಿಶೇಷ. ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವತೆ ಸತಿಯ ನಾಲಗೆಯು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳ ಇದಾಗಿದೆ. ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪವಿಲ್ಲದೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಪವಾಡಸದೃಶ ಜ್ವಾಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರ್, ಅದರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರೂ ಬೆಂಕಿ ಆರಿಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಅಕ್ಬರ್ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಕ್ಷಮೆ ಕೋರಿ ಚಿನ್ನದ ಛತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನಾದರೂ, ದೇವಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಅದು ಅಜ್ಞಾತ ಲೋಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಇದೇ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾಂಗ್ರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಚಾಮುಂಡಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ ಉಗ್ರ ರೂಪವಾದ ಚಾಮುಂಡಾ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ದೇವಿಯು ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ವಾತಾವರಣವು ನವರಾತ್ರಿ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಾಣವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ದಕ್ಷಿಣೇಶ್ವರ ಕಾಳಿ ದೇವಾಲಯವು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಾಳಿ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ನವರಾತ್ರಿ ಹಾಗೂ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯ ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಮೈಸೂರಿನ ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರವಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ನಾಡದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು 18 ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕ್ರೌಂಚ ಪೀಠವೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ. 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ಅರಸರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೂಲ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಳಿಕ 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಏಳು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಭವ್ಯ ಗೋಪುರವನ್ನು 1827ರಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಿಸಿದ್ದು, ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಮರ್ಧಿನಿ ದೇವಿಯ ಮನಮೋಹಕ ಮೂರ್ತಿಯಿದೆ. ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ನವರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಭಕ್ತರ ಸಾಗರವೇ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ.
ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಹರಿದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಮನ್ಸಾ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಪೀಠವಾಗಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇಡೀ ಹರಿದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಯ ವಾತಾವರಣವು ಮನೆಮಾಡಿರುತ್ತದೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಂಬಾಜಿ ದೇವಾಲಯವು ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಇದು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನ ರೋಮಾಂಚಕ ಗರ್ಬಾ ಮತ್ತು ದಾಂಡಿಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಅಂಬಾಜಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
ಅಸ್ಸೋಂನ ಗುವಾಹಟಿಯ ನೀಲಾಚಲ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕಾಮಾಖ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಶಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಇತರ ದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿರುವ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯವು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೇವತೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಭವ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ವರ್ಣರಂಜಿತ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ವಿಶಿಷ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
