ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆ ಮಾಡಲಾದ ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮರ ಅಥವಾ ಅದರ ಕೊಂಬೆಗಳು ಬಿದ್ದು ಸಂಭವಿಸುವ ದುರ್ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಕಾಯ್ದೆಯ (Motor Vehicles Act) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಸಂಜಯ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ಎನ್. ಕೋಟೀಶ್ವರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು ಈ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದ್ದು, ವಾಹನವು ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ನಿಲುಗಡೆ ಮಾಡಲಾದಾಗ ಇಂತಹ ಅವಘಡಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಮೋಟಾರು ಅಪಘಾತವೆಂದು ಕರೆಯಲು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ತೀರ್ಪು ವಾಹನ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ.
ಈ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಕರಣವು 2007ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣ ದುರ್ಘಟನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೂನ್ 23, 2007 ರಂದು ಕೆ.ಕೆ. ಉಮೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಆಟೋರಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಸುರಿಯತೊಡಗಿತ್ತು. ಮಳೆಯ ರಭಸಕ್ಕೆ ಆಟೋ ಚಾಲಕ ವಾಹನವನ್ನು ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಹಳೆಯ ಮರವೊಂದರ ಕೆಳಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ದುರಾದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಆ ಮರದ ದೊಡ್ಡ ಕೊಂಬೆಯೊಂದು ಮುರಿದು ಆಟೋದ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು. ಈ ಅವಘಡದಲ್ಲಿ ಉಮೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ತೀವ್ರತರವಾದ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುವಂತಹ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಅವರು, ಪರಿಹಾರ ಕೋರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಕರಣವು ಮೊದಲು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೋಟಾರು ಅಪಘಾತ ದಾವೆಗಳ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗೆ (Tribunal) ತಲುಪಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಇದನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ‘ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಉಮೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ 50 ಲಕ್ಷ ರೂ. ಪರಿಹಾರದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಆ ನಂತರ ಉಮೇಶ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, 17.10 ಲಕ್ಷ ರೂ. ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು. ಈ ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (BBMP), ಆಟೋ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯ ನಡುವೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದವು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 166ರಡಿ ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ವಾಹನವು ನಿಂತಿದ್ದಾಗ ಮರದ ಕೊಂಬೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ವಾಹನದ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಹನ ಚಾಲಕನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಲಿ ಮರದ ಕೊಂಬೆ ಯಾವಾಗ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮರಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಸದಾಕಾಲ ಗಮನಿಸುವುದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯ. ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ತರ್ಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ವಾಹನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಘಾತ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರ ಹೊಣೆ ಹೊರಿಸುವ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೀಠ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಆದರೆ, ಕೇವಲ ಕಾನೂನಿನ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಸಂವಿಧಾನದತ್ತವಾದ ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಅಂತಃಕರಣವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 142ನೇ ವಿಧಿಯಡಿ ಇರುವ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ತೀವ್ರ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಂತ್ರಸ್ತ ಉಮೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದೆ. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ್ದ 17.10 ಲಕ್ಷ ರೂ. ಪರಿಹಾರವು ಅವರ ಜೀವನದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತವನ್ನು 25 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಮೊತ್ತದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದಲೇ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡದೆ, ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಗಳು ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ಈ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.
ಈ ತೀರ್ಪು ನಗರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ನಡುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗೆರೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಪಾಲಿಕೆಯು ಮರಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸತ್ಯವಾದರೂ, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಕೋಪಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನೇ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಸಾರಾಂಶ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಅವಘಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಯಾಗುವ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳ್ಳುವ ನಾಗರಿಕರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನೆನಪಿಸಿದೆ.
ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ತೀರ್ಪು ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಮ್ಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ವಾಹನ ಮಾಲೀಕರ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಇದು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತೋರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಾನೂನಿನ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ನೈತಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದಾಗ ಪರಿಹಾರ ಕೋರಿ ಬರುವವರಿಗೆ ಈ ತೀರ್ಪು ದಾರಿ ದೀಪವಾಗಲಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಘಾತಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಈ ಆದೇಶವು ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಡ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ 25 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪರಿಹಾರವು ಬದುಕನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಣ್ಣದೊಂದು ಆಶಾಕಿರಣವಾಗಲಿದೆ. ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಗಳು ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯಾದರೂ ಮರಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಿ, ಇಂತಹ ದುರಂತಗಳು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದು ಜನರ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಂಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಸುಂದರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.
