ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಗ್ರಾಹಕರ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಕೆವೈಸಿ (Know Your Customer) ನಿಯಮಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಯಾವ ಮಟ್ಟದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದ ಸುರ್ಗುಜಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಒಂದು ಘಟನೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ಜನರನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ದೂಡುತ್ತಿವೆ ಎನ್ನುವ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಈ ವೃತ್ತಾಂತವು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಮಾಸಿಕ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಪಿಂಚಣಿ ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯ ಕೆವೈಸಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸೊಸೆಯೊಬ್ಬರು ತನ್ನ 90 ವರ್ಷದ ವಯೋವೃದ್ಧ ಅತ್ತೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ತಲುಪಿದ ಘಟನೆ ತಡವಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.
ಸುರ್ಗುಜಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಣಿಪತ್ ವಲಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ಜಂಗಲ್ಪಾರಾ ಎಂಬ ಬುಡಕಟ್ಟು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿಯಾದ ಸುಖಮಾನ್ಯ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯ ಅತ್ತೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾಸಿಕವಾಗಿ ಐದು ನೂರು ರೂಪಾಯಿಗಳ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ವೇತನ ಮಂಜೂರಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮಾಣಿಪತ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (Central Bank of India) ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವೃದ್ಧೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯ ಕೆವೈಸಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಪಿಂಚಣಿ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ವೃದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರು ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಎದುರಿಸುವಂತಾಗಿತ್ತು.
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಾಸ್ತವ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಅರಿವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಖಮಾನ್ಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅತ್ತೆಯ ಪಿಂಚಣಿ ಹಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಅಲೆದಾಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೀಡಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆವೈಸಿ ನಿಯಮಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರಾದ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಖಾತೆಗೆ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಜೋಡಣೆ (Aadhaar Linking) ಅಥವಾ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಗುರುತು (Biometric Verification) ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಹಣ ಜಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಯಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧೆಯನ್ನು ಖುದ್ದಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಕರೆತರಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು.
ವೃದ್ಧೆಗೆ ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ವಯೋಸಹಜ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಸ್ವತಃ ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಂಗಲ್ಪಾರಾ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇರುವ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆಯೂ ಇತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಬೇರೆ ದಾರಿ ಕಾಣದ ಸುಖಮಾನ್ಯ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅತ್ತೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರೋಬ್ಬರಿ ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಕಚ್ಚಾ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದು, ಈ ವಿಡಿಯೋ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಿದಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದಯನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತಿದೆ.
ಕೆವೈಸಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸದ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಬಾಕಿ ಹಣ ಬಿಡುಗಡೆ
ಸೊಸೆಯು ಅತ್ತೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆವರಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ವೃದ್ಧೆಯ ಕೆವೈಸಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪಿಂಚಣಿ ಹಣವನ್ನು ವೃದ್ಧೆಯ ಖಾತೆಗೆ ಜಮಾ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಫಲಾನುಭವಿಯ ನೇರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ (Physical Verification) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಪಿಟಿಐಗೆ (PTI) ವಿವರಣೆ ನೀಡಿರುವ ಮಾಣಿಪತ್ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಖುಸ್ಬೂ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ವೃದ್ಧರು ಹಾಗೂ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ‘ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಿತ್ರ’ (Bank Mitra) ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಿತ್ರರು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪಿಂಚಣಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಹಾಯಧನಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧೆಯ ಕೆವೈಸಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಇದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ
ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇನ್ಮುಂದೆ ಈ ವೃದ್ಧೆಗೆ ಅವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಿತ್ರ ಮೂಲಕ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪಿಂಚಣಿ ಹಣ ತಲುಪಿಸಲು ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಜಂಗಲ್ಪಾರಾ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ವಾಹನದ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಅವರು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದ ಬಳಿಕವಷ್ಟೇ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ (Digital India) ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ (Financial Inclusion) ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವಾದ ಎಕ್ಸ್ (X) ತಾಣದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಳಕೆದಾರರು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಐದು ನೂರು ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪಿಂಚಣಿಗಾಗಿ ವೃದ್ಧರು ಇಂತಹ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲೋಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ
ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ವಂಚನೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆವೈಸಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ತೀವ್ರ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತರು, ವಯೋವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ಅಂಗವಿಕಲರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ವಿನಾಯಿತಿ ಅಥವಾ ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ಇಂತಹ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದ ಈ ಘಟನೆಯು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಪಾಠವಾಗಿದೆ. ನಿಯಮಗಳು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಇರಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅವರ ಬದುಕಿಗೆ ಹಿಂಸೆಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಾದರೂ ಇಂತಹ ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳು ಜನಸ್ನೇಹಿಯಾಗಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ವೃದ್ಧರು ಪಿಂಚಣಿಗಾಗಿ ಇಂತಹ ಕಷ್ಟದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದು ತಪ್ಪಲಿ ಎನ್ನುವುದೇ ಈ ಘಟನೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.
यह महिला कंधे पर अपनी सास को नहीं बल्कि हमारे देश के सिस्टम का भार उठा कर चल रही है।
वीडियो सरगुजा जिले का मैनपाट का है। https://t.co/3HVqd5Zjh0 pic.twitter.com/VOlbrkRjRF
— Voice of Chhattisgarh (@CGVOICE00777) May 23, 2026
