ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಇಂದು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಹರಿಕಾರ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದ ಜಗದ್ಗುರು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿದ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಇಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ದಾರ್ಶನಿಕನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಸವ ಜಯಂತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಆಚರಣೆಯು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಯಾರು ಇದನ್ನು ಚಾಲನೆಗೆ ತಂದರು ಎಂಬ ವಿಷಯವು ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಾವಣಗೆರೆ ನಗರದ ಕಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿರಕ್ತಮಠವು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಯಂತಿಯ ಗಂಗೋತ್ರಿಯಾಗಿದೆ. 1913 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಾಂಧಿ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪ ಅವರು ಬಸವ ತತ್ವದ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.
ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪ ಮತ್ತು ಬಸವ ತತ್ವದ ಪ್ರಚಾರ
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ ಅವರು ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪ ಅವರು ಬಸವಣ್ಣನವರ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಯುಧವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ತತ್ವಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇರುವುದನ್ನು ಅವರು ಅರಿತಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಬಸವ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
1913 ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಸವ ಜಯಂತಿ ಮತ್ತು ವಿರಕ್ತಮಠದ ಪಾತ್ರ
ದಾವಣಗೆರೆಯ ವಿರಕ್ತಮಠದಲ್ಲಿ 1913 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಸವ ಜಯಂತಿ ಆಚರಿಸುವಾಗ ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಜನರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದು ಅತಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಂಡಿತ ಕರಿಬಸಯ್ಯ ಅವರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಅಪ್ಪಗಳ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪ ಅವರು ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದಾವಣಗೆರೆಯ ಈ ಮಠದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಸವ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಈ ದಿನದಂದು ನೂರಾರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬಸವ ತತ್ವವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ದಾಟಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಬಸವ ಜಯಂತಿ ಆಚರಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲಿ
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಬಸವ ಜಯಂತಿಯು 1913 ರಲ್ಲಿ ದಾವಣಗೆರೆ ನಗರದ ಕಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿರಕ್ತಮಠದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದರ ರೂವಾರಿ ‘ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಾಂಧಿ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದ ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪ ಅವರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಜನರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಮತ್ತು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಾರಲು ಈ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಬಸವ ಜಯಂತಿಯು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದ್ದು ದಾವಣಗೆರೆಯ ವಿರಕ್ತಮಠವನ್ನು ಬಸವ ಜಯಂತಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ ಅಥವಾ ಗಂಗೋತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ ; ಜನಗಣತಿಯ ನಂತರವೇ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರು ವಿಂಗಡನೆ ಸೂಕ್ತ: ಸಿಎಂ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ
ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಹಳೆ
ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತು ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪ ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು. 114 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಜಯಂತಿಯು ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ರಜೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಬೃಹತ್ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದಾವಣಗೆರೆಯ ವಿರಕ್ತಮಠದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಕೂಡ ಬಸವ ಕಲ್ಯಾಣದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನವೀನ ಅನುಭವ ಮಂಟಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಕಾರದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
“ಬಸವಣ್ಣನವರ ತತ್ವಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ ಅವು ಮಾನವ ಕುಲದ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಂವಿಧಾನಗಳಾಗಿವೆ. ದಾವಣಗೆರೆಯ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದ ಈ ಜಯಂತಿ ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಶಾಂತಿಯ ಸಂದೇಶ ಸಾರುತ್ತಿದೆ.”
FAQ – ಬಸವ ಜಯಂತಿಯ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
1. ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಾಂಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಕಾರಣವೇನು?
ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಗಾಂಧಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಬಿರುದು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
2. ಬಸವ ಜಯಂತಿಯ ದಿನದಂದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವುದು ಏಕೆ?
ಬಸವಣ್ಣನವರ ತತ್ವಗಳು ಮಗುವಿನ ಜೀವನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತು ಬಸವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
3. ವಿರಕ್ತಮಠಕ್ಕೆ ಯಾವ ವಿಶೇಷ ಹೆಸರಿದೆ?
ದಾವಣಗೆರೆಯ ಈ ಮಠವನ್ನು ಬಸವ ಜಯಂತಿಯ ಗಂಗೋತ್ರಿ ಅಥವಾ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
4. 2026 ರ ಬಸವ ಜಯಂತಿಯ ವಿಶೇಷತೆ ಏನು?
ಈ ವರ್ಷ ಬಸವ ಜಯಂತಿಯು ಭರ್ತಿ 114 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ತತ್ವಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ.
