ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ (Digital India) ಅಭಿಯಾನದ ನಂತರ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಹೂಡಿಕೆಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೂಲಕವೇ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕರಲ್ಲಿ ಕಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಆರ್ ಬಿ ಐ ಮಿತಿ ಇದೆಯೇ
ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (Reserve Bank of India) ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇಷ್ಟೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಯಾವುದೇ ಕಠಿಣ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನು ತನ್ನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಬೇಕಾದರೂ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಎಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೇವಲ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಸಕ್ರಿಯ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ಎದುರಾಗುವ ಸವಾಲುಗಳು
ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಮೊದಲಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಎನಿಸಿದರೂ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಅನೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.
-
ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತದ ನಿರ್ವಹಣೆ (Minimum Balance Maintenance): ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತದ ನಿಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5000 ದಿಂದ 10000 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಐದಾರು ಖಾತೆಗಳಿದ್ದರೆ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕೇವಲ ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಸೇವೆಯ ಶುಲ್ಕಗಳು (Annual Service Charges): ಪ್ರತಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಶುಲ್ಕ (Debit Card Fees), ಎಸ್ಎಂಎಸ್ ಅಲರ್ಟ್ ಶುಲ್ಕ (SMS Alert Charges) ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಖಾತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ನಿಮ್ಮ ಹಣ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಇಂತಹ ಶುಲ್ಕಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಡಿತವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
-
ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಖಾತೆಗಳ ಅಪಾಯ (Inactive Account Risks): ನೀವು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸದ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ‘ಇನ್-ಆಕ್ಟಿವ್’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಖಾತೆಗಳು ಸೈಬರ್ ವಂಚಕರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಹಾರವಾಗಬಹುದು.
“ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಅತಿಯಾದ ಖಾತೆಗಳು ಕೇವಲ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ನಿಮ್ಮ ಹೂಡಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.” – ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು.
ಸಿಬಿಲ್ ಸ್ಕೋರ್ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ
ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸ್ಕೋರ್ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಲವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
-
ಸಿಬಿಲ್ ಸ್ಕೋರ್ (CIBIL Score): ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿಮ್ಮ ಯಾವುದಾದರೂ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತ ಇಲ್ಲದೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದರೆ ಆ ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಮ್ಮ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಸಾಲ ಪಡೆಯುವಾಗ ಅಡಚಣೆಯಾಗಬಹುದು.
-
ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಕೆ (Income Tax Returns – ITR): ತೆರಿಗೆ ರಿಟರ್ನ್ಸ್ ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಖಾತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಇಡುವುದು ಮತ್ತು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡುವುದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಖಾತೆಗಳಿರಬೇಕು
ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ತಜ್ಞರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ:
| ಖಾತೆಯ ವಿಧ | ಉದ್ದೇಶ |
| ಸಂಬಳದ ಖಾತೆ (Salary Account) | ಮಾಸಿಕ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಖರ್ಚುಗಳಿಗಾಗಿ |
| ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆ (Savings Account) | ತುರ್ತು ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ |
| ಜಂಟಿ ಖಾತೆ (Joint Account) | ಕುಟುಂಬದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮನೆ ಖರ್ಚುಗಳಿಗಾಗಿ |
ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು ಹೇಗೆ
ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಈ ಹಂತಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ:
-
ಸಂಬಂಧಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಖಾತೆ ಮುಚ್ಚುವ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು (Account Closure Form) ಸಲ್ಲಿಸಿ.
-
ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀಡಿದ್ದ ಬಳಕೆಯಾಗದ ಚೆಕ್ ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿ.
-
ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಾಕಿ ಹಣವನ್ನು ನಗದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಖಾತೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಿ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQ)
1. ಹತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೇ?
ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನೀವು ಎಷ್ಟು ಬೇಕಾದರೂ ಖಾತೆ ಹೊಂದಬಹುದು ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದು ನಿಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
2. ಶೂನ್ಯ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಖಾತೆಗಳ ಮೇಲೂ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ?
ಸರ್ಕಾರದ ಜನಧನ ಯೋಜನೆ (Jan Dhan Yojana) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.
3. ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದ ಖಾತೆಯನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆಯೇ?
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯಾವುದೇ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಖಾತೆಯನ್ನು ‘ಡಾರ್ಮೆಂಟ್’ (Dormant) ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಖಾತೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶುಲ್ಕಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.
ನಮ್ಮ ಹಣಕಾಸಿನ ಸುರಕ್ಷತೆ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ. ಅತಿಯಾದ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜಂಜಾಟಕ್ಕಿಂತ ಇರುವ ಎರಡೋ ಮೂರೋ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಜಾಣತನ. ನಿಮ್ಮ ಹಣದ ಪ್ರತಿ ರೂಪಾಯಿಗೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶುಲ್ಕಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿ ಬೀಳದಂತೆ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಿ.
ಈ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಸಹಕರಿಸಿ.
